Berichten

Geplaatst op

Wandelen langs water en wetenschap

Een bijzondere wandeling is die tussen Buinen en Exloo, waar natuur en wetenschap elkaar raken.

Hier ligt het kerngebied van LOFAR (Low Frequency Array), een netwerk van tienduizenden antennes dat radiogolven uit het heelal opvangt.
LOFAR is momenteel de grootste radiotelescoop ter wereld die werkt op lage frequenties. In plaats van één grote schotelantenne bestaat LOFAR uit tienduizenden kleine antennes die via een glasvezelnetwerk met elkaar verbonden zijn. Samen vormen zij een virtuele telescoop met een diameter van maar liefst 2000 kilometer. Hierdoor kunnen uiterst zwakke radiosignalen uit het universum worden opgevangen.

De openheid van het landschap is hier geen toeval: radiostilte en ruimte zijn essentieel voor het onderzoek. Juist die rust maakt het gebied ook aantrekkelijk voor verschillende soorten dieren. In de winter laat de klapekster zich regelmatig zien op paaltjes en struiken, speurend naar prooi. Reeën steken in de schemering de paden over en boven de natte delen strijken ganzen neer om te eten. Ook eenden, buizerds en torenvalken zijn hier vaak te zien.

Wetenschappelijke doorbraken LOFAR is een gezamenlijk project van het Nederlandse instituut voor radioastronomie ASTRON en internationale partners. Wat begon als een nationaal project is inmiddels uitgegroeid tot een Europese samenwerking. In 2023 werd LOFAR ERIC (European Research Infrastructure Consortium) officieel opgericht, met Nederland als gastland. Dankzij LOFAR zijn al veel bijzondere ontdekkingen gedaan. Zo werden 300.000 nieuwe sterrenstelsels ontdekt, evenals grote radioclusters en reuzenstelsels op miljoenen lichtjaren afstand. Ook werd de snelst roterende pulsar van de Melkweg gevonden, een ster die maar liefst 707 keer per seconde om zijn as draait.

Met de nieuwe LOFAR2.0-upgrade worden nog meer wetenschappelijke mogelijkheden onderzocht, zoals het detecteren van aurora’s boven exoplaneten, extreme explosies bij samensmeltende sterren en de krachtige jets rondom zwarte gaten. Met LOFAR kunnen we zelfs meer dan 12 miljard jaar terugkijken in de tijd, tot vlak na de oerknal.

Excursies bij de LOFAR terp: 

  • 16-5-2026 08.00 Vogelexcursie
  • 25-5-2026 08.00 Vogelexcursie

LOFAR excursie: Natuur en Techniek 

  • 7-6-2026 13.30-15.00
  • 25-6-206 13.00-14.30
  • 5-7-2026 13.30-15.00
  • 23-7-2026 13.00-14.30
  • 2-8-2026 13.30-15.00
  • 20-8-2026 13.00-14.30
  • 6-9-2026 13.30-15.00
  • 17-9-2026 13.00-14.30
  • 4-10-2026 13.30-15.00

Excursies te boeken via Drents Landschap (0592) 31 35 52
https://www.drentslandschap.nl/natuurgebied/lofar-gebied

Wandelen op eigen houtje:
De Zuideresch van Buinen laat je genieten van weidse uitzichten. De route brengt je naar het Lofar-gebied aan de voet van de Hondsrug. Het groeide in een paar jaar tijd uit tot een uniek natuurgebied.
https://eindjeomindrenthe.nl/routes/buinen-lofargebied/

Het artikel in de Weekin Weekuit van week 19 2026:

lofar-drentslandschap
Geplaatst op

LOFAR is een Europese sterrenwacht geworden

EXLOO – Vijf jaar lang is er gewerkt aan een nieuwe samenwerking en sinds 24 januari 2024 is het zover: de Drentse LOFAR-telescoop uit Exloo is nu officieel onderdeel van de LOFAR ERIC, een Europabreed samenwerkingsverband.

Het kloppend hart van de de LOFAR-telescoop staat in Exloo, maar ook andere landen hebben antennes van deze telescoop. Nederland heeft samen met Bulgarije, Duitsland, Ierland, Italië en Polen de telescoop opgericht. Later zijn met instituten in Frankrijk, Letland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk samenwerkingen gestart.

Erkenning
In ieder land was tot voor kort een ander instituut verantwoordelijk voor de onderdelen van de telescoop. Dat wordt nu overzichtelijker.

“We gaan vanaf nu samenwerken in een verband waarbij de tien partners op gelijkwaardige voet met elkaar in Europa praten. Nu zijn we door Brussel erkend als een volledig Europese sterrenwacht, waar iedereen aan tafel schuift en eraan bijdraagt dat we fantastische ontdekkingen kunnen doen”, vertelt René Vermeulen, oprichtend directeur van LOFAR ERIC.

Garanties voor de toekomst
Voor ASTRON zelf betekent het overigens niet dat hierdoor veel verandert. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OC&W) zal de taken nog steeds uitbesteden aan het Nederlands Instituut voor de Radioastronomie. ASTRON heeft er volgens Vermeulen vooral baat bij omdat het onderzoekers garanties geeft voor de toekomst. Zo zijn contributies vastgelegd en is er meer financiële stabiliteit.

Wel lijkt uitbreiding van de telescoop dichterbij. Zo hoeven nieuwe landen nu immers met minder verschillende partijen afspraken te maken als ze willen aansluiten bij het project.

“Voorheen was het een Nederlandse stichting. Nieuwe partners die wilden aanschuiven, zeiden dan bijvoorbeeld: een stichting naar Nederlands recht. Waarom zouden wij als Grieken daar in gaan zitten? We hebben nu een kwaliteitsstempel van Brussel gekregen, dat maakt het dan makkelijker voor partners om bij ons aan te sluiten.”

Ook is het werven van subsidies door de juridische samenwerking makkelijker geworden.

Krachtpatser
De minister van OC&W, Robbert Dijkgraaf, is er trots op dat Nederland de gastheer is van LOFAR ERIC: “Wat jaren geleden begon als een voornamelijk Nederlandse faciliteit, is uitgegroeid tot een volwaardige gedistribueerde onderzoeksinfrastructuur met antennestations in heel Europa. Deze krachtpatser in het Europese onderzoekslandschap zal nieuwe onderzoekssamenwerkingen in heel Europa stimuleren. Er zullen nieuwe en spannende ontdekkingen worden gedaan over de oorsprong en samenstelling van ons universum. Ik kijk er echt naar uit.”

Naast LOFAR ERIC zijn er nog 27 vergelijkbare samenwerkingsconstructies in de Europa

 

https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/16218049/stabielere-toekomst-voor-lofar-telescoop-door-erkenning-in-brussel-volledig-europese-sterrenwacht